Dan toch een gratis lunch?

Wij Belgen wisten het uiteraard reeds langer. Steve Stunt schreef er in 2004 al een boekje over onder de titel ‘Socialisme is gratis’. Vandaag, vijf jaar later, ontdekken marketeers wereldwijd het gratis-fenomeen. Chris Anderson, hoofdredacteur van Wired Magazine, schreef er net ook een boekje over met als titel ‘Free’. Paradoxaal genoeg vraagt de snoodaard voor zijn publicatie wel 18,50 Euro. Je kan de 318 pagina’s ondertussen wel gratis downloaden, maar wees nu eerlijk, wie leest er boeken op zijn computer.

Gratis wordt dus het nieuwe modewoord van onze kaste. Zelf was ik altijd in de waan dat wij als marketeers voor toegevoegde waarde moesten zorgen. Kwestie van de prijs zo goed mogelijk te ondersteunen. Promoties was iets voor slechte verkopers van slechte producten. Quod non. Gratis zal het zijn of het zal niet zijn. En gratis blijkt soms een magische aantrekkingskracht te hebben. Bij een experiment in het MIT werd het gedrag van consumenten geobserveerd. Aan een groep consumenten werden twee soorten chocolade aangeboden: de ene aan één cent, de andere aan 15 cent. Drie vierde van de kopers kochten de chocolade van 15 cent. Daarna werd de prijs van beide producten met één cent verlaagd. Chocolade A was dus gratis, chocolade B kostte 14 cent. Bleek dat plots drie vierde de chocolade A verkoos. De magie van het gratis fenomeen.

shapeimage_2.png

Maar weg van die steriele laboratorium-omgeving begrijpt de aandachtige lezer snel dat er nog heel wat giftige addertjes in het gras verscholen liggen. Anderson ziet 3 gratis tendensen: het gratis product dat gesubsidieerd wordt door adverteerders, de ‘freemium’, waarbij naast de gratis versie een betalende versie met meerwaarde tegenover staat en de ‘gift economy’. Eigenlijk oude wijn in nieuwe zakken. Business modellen gebaseerd op adverteerders zijn niets nieuws en staan vandaag sterk onder druk. Fremiums zijn een mooi nieuw modewoord voor oude slinkse verkoper-trucs: de goedkope Polaroid met de dure films, het gratis scheerapparaat met de excessief geprijsde scheermesjes en de printer aan weggeefprijs met de onbetaalbare inkt-cassettes. Ook de ‘geschenk-economie’ waarbij mensen zonder betaling meewerken aan het invullen van diensten is zo oud als de marketing-straat, al biedt de digitale snelweg meer kansen voor allerlei vormen van ‘digitaal altruïsme’. Deze hype blijkt dus niet zo revolutionair te zijn als we op het eerste zicht wel dachten. En de YouTube’s van deze wereld tonen aan dat al dat gratis gedoe niet altijd winstgevend is.

Interessanter is de nieuwe trend van ‘betaal-maar-wat-je-zelf-wil’ die hier en daar de kop opsteekt. Ach, ook dit fenomeen van ‘rondgaan-met-de-schaal’ kenden we reeds uit onze jeugd als fanatieke kerkgangers. En voor de jongeren onder ons is het begrip ‘shareware’ evenmin onbekend. Maar een restaurant waar je betaalt wat je wil is toch een inventief concept. Ook in Evere werd enkele weken geleden een dergelijk experimenteel restaurant opgestart. Volgens de eerste geruchten zijn er weinig ‘profiteurs’. Integendeel, de meeste mensen betalen een vrij correcte prijs, en heel wat consumenten betalen bij gebrek aan referentie -en uit erlijke schaamte- meer dan de normale standaardprijs. Dat, gecombineerd met de enorm stijgende volumes, geeft excellente resultaten en stijgende winsten. Dit principe is dus eigenlijk het sluitstuk van de steeds groter wordende macht van de consument. Nu bepaalt hij zelfs de prijs, en blijkbaar waardeert hij vrijgevig goede producten en goede dienstverlening.

Benieuwd naar welke sectoren deze ‘betaal-wat-je-wil’-hype zal overwaaien. Zal ik voor mijn volgende elektronische gadget de prijs zelf mogen vaststellen? Of voor die mooie nieuwe titanium fiets? Wellicht is dat een brug te ver. Maar toch het spreekwoordelijke kind met het badwater nog niet weggooien. Hier zit wellicht -ook letterlijk- muziek in.

Genoten van deze tekst? U mag uw vrijblijvende bijdrage rechtstreeks op mijn bankrekening overschrijven. En ook als u er niet van genoten hebt, betaal mij weg met wat u wil:  dis dit uw gedroomde kans om mij finaal op brugpensioen-voor-columnisten te sturen. 


<Column gepubliceerd in PUB, 17 september 2009>

©The House of Brands bvba @ 2015